Rejestr pochówków Meshbisherמעזשביזש

Miasteczko między rzekami

Międzybóż leży w miejscu, gdzie Bug Południowy łączy się z niewielkim Bużokiem, w dawnej guberni podolskiej, dziś w obwodzie chmielnickim na Ukrainie. Mówi o tym sama nazwa: mezhbuzhye, „między Bugami”. Żydzi nazywali go Mezhbizh. Po raz pierwszy zapisano go w 1146 roku, a od 1511 roku jego panowie wznosili kamienną twierdzę na cyplu, gdzie łączą się obie rzeki. Zamek wciąż wznosi się nad wodą.

Żydzi są poświadczeni w miasteczku od 1518 roku. Zbudowali tu swoje życie jako kupcy, rzemieślnicy, rzeźnicy, krawcy i nauczyciele, i odbudowywali je nie raz: powstanie kozackie z 1648 roku niemal zniszczyło gminę, a jednak w 1765 roku znów mieszkało tu ponad dwa tysiące Żydów.

Około 1740 roku rabin Izrael ben Eliezer, Baal Szem Tow, przybył do Międzyboża i pozostał tu aż do śmierci w 1760 roku. Z małego miasteczka w zakolu rzeki nauczał, że Bogu można służyć z radością, w modlitwie i pieśni oraz w zwykłej codziennej pracy, a nie tylko przez naukę. Jego uczniowie ponieśli tę naukę po całej Europie Wschodniej i z niej wyrósł chasydyzm. Jego wnuk, rabin Boruch, prowadził w miasteczku swój dwór, a Apter Raw, rabin Abraham Jehoszua Heschel, spędził tu ostatnie lata życia. Obaj spoczywają blisko Beszta na starym cmentarzu.

W 1897 roku w miasteczku mieszkało 6040 Żydów, blisko trzy czwarte jego mieszkańców. Potem wielu zaczęło wyjeżdżać. Wypychały ich bieda, pobór do wojska i pogromy, a listy od krewnych przyciągały do Ameryki. W Nowym Jorku odnaleźli się nawzajem, modlili się razem i zakładali stowarzyszenia, aby nikt z rodzinnych stron nie spoczął wśród obcych.

Ci, którzy zostali, przeżyli rewolucję, wojnę domową i głód. W 1939 roku pozostało około 2350 Żydów. Niemal wszyscy zostali zamordowani w 1942 roku. Dziś Międzybóż to spokojna miejscowość licząca około tysiąca dwustu mieszkańców. Pielgrzymi przybywają z całego świata do grobu Baal Szem Towa. Nagrobki w tym rejestrze to druga połowa tej historii: ludzie, którzy wyjechali, i rodziny, które założyli.

Stowarzyszenia pogrzebowe w Nowym Jorku

Imigranci z miasteczka zakładali landsmanszafty, stowarzyszenia wzajemnej pomocy, które opiekowały się członkami w chorobie i kupowały ziemię, aby mogli spocząć razem. W rejestrze uwzględniono dwa stowarzyszenia z Międzyboża. Meshbisher Untershtutzung Verein (Stowarzyszenie Wsparcia Międzyboża), założone w 1894 roku i rozwiązane w 1951 roku, ma starą kwaterę między alejkami 18 i 20 oraz nową kwaterę na działce C-3 na cmentarzu Mount Zion w Maspeth w Queens. Po jego rozwiązaniu pozostałe groby podzielono między żyjących członków. Medgibosh Progressive Solidarity Society ma kwaterę na cmentarzu Beth David w Elmont, do której prowadzi brama, na której dwóch filarach wypisano członków zarządu, członków oraz osoby wspominane „In memory of”. Niektóre rodziny spoczywają też w sąsiednich kwaterach innych stowarzyszeń, takich jak stowarzyszenie Latitchever z pobliskiego Latyczowa na cmentarzu Mount Zion.

Pomnik na cmentarzu Beth David

Wewnątrz kwatery na cmentarzu Beth David stowarzyszenie wzniosło pomnik z czarnego granitu „dla tysięcy naszych umiłowanych sióstr i braci, tak okrutnie zgładzonych przez hitlerowskich nazistów w Medgibosh w noc Jom Kipur”. Wojska niemieckie zajęły miasteczko 8 lipca 1941 roku i zamknęły jego Żydów w getcie. 22 września 1942 roku, w okolicy Jom Kipur, około tysiąca osób, głównie kobiety, dzieci i starców, rozstrzelano w wąwozie niedaleko Rusanowiec. Zabijanie trwało do 31 października 1942 roku. Komisja radziecka naliczyła około 2580 zabitych. 59 nazwisk wyrytych na pomniku uwzględniono w tym rejestrze. Czytaj dalej i zobacz nazwiska.

Źródła: Encyclopaedia Judaica, „Medzibezh” · Yahad-In Unum, Medzhybizh · Wikipedia, Medzhybizh · Yad Vashem, Untold Stories · JewishGen JOWBR, Meshbisher U.V. na cmentarzu Mount Zion · JewishGen Cemetery Project, Medzhybizh

Ku pamięci

Marcia Glick Auerhan&Robert M. Auerhan

Ten rejestr jest poświęcony ich pamięci.